เพดานรายได้ในสัญญาอนุญาตของโมเดลเปิดค่ายจีน

คำว่าโมเดลเปิดทำให้หลายคนเข้าใจว่าดาวน์โหลดไปใช้ได้ไม่จำกัด แต่สัญญาอนุญาตของโมเดลเปิดขนาดใหญ่จากค่ายจีนสองรายที่ออกมาในปี 2569 เขียนเงื่อนไขไว้คนละแบบกับสัญญาโอเพนซอร์สที่คนคุ้นเคย จุดร่วมคือมีเพดานรายได้ ซึ่งเมื่อธุรกิจของผู้ใช้โตเกินเส้นนั้นแล้ว การใช้เชิงพาณิชย์ต่อไปต้องผ่านการเจรจาสัญญาแยกกับเจ้าของโมเดลก่อน

สิ่งที่สัญญาเขียนไว้จริง

ฝั่ง Alibaba ไฟล์สัญญาที่อยู่ในที่เก็บโมเดล Qwen/Qwen3.8-2.4T-A95B ตั้งชื่อตัวเองว่า Qwen3.8-Max License และระบุว่าถ้าผู้รับอนุญาตหรือบริษัทในเครือทำธุรกิจให้บริการโมเดลหรือธุรกิจผู้ช่วยทำงาน แล้วมีรายได้รวมเกิน 50 ล้านดอลลาร์ในรอบสิบสองเดือนใดก็ตาม ผู้รับอนุญาต "shall obtain a separate license from Qwen before Using the Software or its derivative works for any commercial purpose" (Qwen LICENSE)

ฝั่ง Moonshot AI ไฟล์สัญญาในที่เก็บ moonshotai/Kimi-K3 ตั้งชื่อว่า Kimi K3 License และวางเพดานไว้ต่ำกว่าที่ 20 ล้านดอลลาร์ โดยเขียนว่าผู้รับอนุญาต "must enter into a separate agreement with Moonshot AI before using the Software or its derivative works for any commercial purpose" (Kimi K3 LICENSE)

ขอบเขตของสองฉบับไม่เท่ากันและเป็นจุดที่มักถูกเล่ารวบ ฝั่ง Qwen นับทั้งธุรกิจให้บริการโมเดลและธุรกิจผู้ช่วยทำงาน ส่วนฝั่ง Kimi นับเฉพาะธุรกิจให้บริการโมเดล ทั้งสองฉบับยกเว้นการใช้ภายในองค์กร และฝั่ง Kimi ยังยกเว้นการใช้ผ่านช่องทางทางการหรือผ่านพันธมิตรที่ได้รับการรับรองด้วย

นอกจากเพดานที่ผูกกับการขอสัญญาแล้ว สัญญาของ Qwen ยังมีข้อกำหนดเรื่องการแสดงที่มาแยกออกมาอีกข้อหนึ่ง คือสินค้าหรือบริการที่มีผู้ใช้งานประจำเดือนเกินหนึ่งร้อยล้านราย หรือมีรายได้ต่อเดือนเกิน 20 ล้านดอลลาร์ ต้องแสดงชื่อโมเดลไว้เด่นชัดบนหน้าจอผู้ใช้ ข้อนี้เป็นเรื่องการให้เครดิต ไม่ใช่เรื่องการจ่ายเงิน (Qwen LICENSE)

ตัวเลข 30% มาจากไหน และทำไมถึงไม่อยู่ในสัญญา

สื่อหลายแห่งรวมถึงสื่อไทยรายงานว่าค่ายจีนกำลังเปลี่ยนไปเก็บส่วนแบ่งรายได้ โดยระบุตัวเลขว่าสูงถึง 30% (Techsauce) เมื่ออ่านไฟล์สัญญาทั้งสองฉบับจนจบ ไม่ปรากฏคำว่าแบ่งรายได้ ไม่ปรากฏคำว่าค่าสิทธิ และไม่ปรากฏตัวเลขเปอร์เซ็นต์ใดๆ เลย

คำอธิบายที่สอดคล้องกับทั้งสองฝั่งคือตัวเลขนั้นเป็นเงื่อนไขของสัญญาแยกที่ต้องไปเจรจาเมื่อเกินเพดาน ไม่ใช่เงื่อนไขในสัญญาที่เผยแพร่ต่อสาธารณะ รายงานของสำนักข่าวที่เป็นต้นทางของตัวเลขนี้ระบุเองว่าอัตราที่แท้จริงยังไม่นิ่ง เพราะการเจรจากับพันธมิตรแต่ละรายยังดำเนินอยู่ (Reuters ผ่าน Yahoo Finance)

สรุปให้ตรงที่สุดคือสัญญาที่อ่านได้บอกว่ามีเพดานและบอกว่าต้องไปเจรจา แต่ไม่บอกราคา ส่วนตัวเลข 30% เป็นข้อมูลที่มาจากการรายงานของสื่อเกี่ยวกับสิ่งที่อยู่ในการเจรจานั้น จึงยืนยันหรือปฏิเสธจากเอกสารสาธารณะไม่ได้

เรื่องที่คนเข้าใจผิดบ่อย

ชื่อโมเดลเป็นจุดที่สับสนกันมากที่สุด ไม่มีที่เก็บสาธารณะบนคลังโมเดลที่ชื่อ Qwen/Qwen3.8-Max สิ่งที่เปิดน้ำหนักจริงคือ Qwen/Qwen3.8-2.4T-A95B โดยเอกสารประกอบของที่เก็บนั้นเขียนว่า "Qwen3.8-Max is the official version based on Qwen3.8-2.4T-A95B with more features, such as vision input & non-thinking support, 1M context length by default" (Qwen README) แปลว่าชื่อที่คนเรียกกันคือรุ่นที่ให้บริการผ่านช่องทางของบริษัท ส่วนของที่ดาวน์โหลดได้คือฐานที่รุ่นนั้นสร้างทับ

อีกจุดคือคำว่าเพดาน ตัวเลข 50 ล้านและ 20 ล้านดอลลาร์ไม่ใช่รายได้สูงสุดที่ห้ามเกิน แต่เป็นเส้นที่เมื่อข้ามแล้วจะเกิดหน้าที่ต้องไปขอสัญญาใหม่ ธุรกิจที่รายได้ต่ำกว่านั้นใช้งานเชิงพาณิชย์ได้ตามเงื่อนไขปกติ

สิ่งที่ยังไม่มีหลักฐาน

เงื่อนไขที่แท้จริงของสัญญาแยกทั้งของ Alibaba และ Moonshot ไม่มีฉบับสาธารณะให้อ่าน จึงไม่มีหลักฐานสาธารณะว่ามีการแบ่งรายได้จริงหรือไม่ และถ้ามีอยู่ที่อัตราเท่าไร ข้อมูลที่มีทั้งหมดในตอนนี้คือสัญญาที่อ่านได้ กับคำบอกเล่าของแหล่งข่าวที่สื่ออ้างถึง

คำถามที่ยังไม่มีคำตอบ

มีบริษัทไหนที่ข้ามเพดานแล้วไปเจรจาสัญญาแยกจริง และผลออกมาเป็นอย่างไร ยังไม่มีกรณีที่เปิดเผยต่อสาธารณะ

ค่ายโมเดลเปิดของตะวันตกจะเดินตามรูปแบบนี้หรือไม่ ยังไม่มีสัญญาณ

เพดานที่ตั้งไว้จะขยับตามเวลาหรือไม่ และถ้าขยับ ผู้ที่ดาวน์โหลดน้ำหนักไปแล้วจะผูกกับสัญญาฉบับใด ตัวสัญญาไม่ได้เขียนเรื่องนี้ไว้