GPT (model family)

GPT ย่อมาจาก Generative Pre-trained Transformer: ตระกูลโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (llm) ของ openai ที่อยู่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์ดังอย่าง chatgpt ชื่อนี้อธิบายวิธีทำงานครบในตัวเอง · "Generative" คือสร้างเนื้อหาใหม่ได้เอง · "Pre-trained" คือผ่านการฝึก (training) ล่วงหน้ากับข้อความปริมาณมหาศาลแบบ self-supervised โดยไม่ต้องมีคนติดป้ายกำกับข้อมูล · "Transformer" คือสถาปัตยกรรม transformer ที่ทีมวิจัยของ Google คิดค้น ซึ่งใช้กลไก attention (attention-mechanism) ประมวลข้อความทั้งลำดับพร้อมกัน ทำให้ฝึกโมเดลขนาดใหญ่มากๆ ได้ โดย GPT ใช้เฉพาะส่วน decoder ของสถาปัตยกรรมนี้ และถูกฝึกด้วยเป้าหมายง่ายๆ ข้อเดียว: ทาย token ถัดไปของข้อความ (next-token-prediction)

เส้นทางของตระกูลนี้แทบจะเป็นประวัติย่อของยุค AI สมัยใหม่: GPT-1 (มิถุนายน 2018) เป็นรุ่นแรกที่ฝึกจากคลังหนังสือ BookCorpus · GPT-2 (กุมภาพันธ์ 2019) ขยายขนาดราวสิบเท่าเป็น 1.5 พันล้าน parameters · GPT-3 (พฤษภาคม 2020) โตเป็น 175 พันล้าน parameters และเริ่มทำงานใหม่ได้จากตัวอย่างไม่กี่ตัวแบบ few-shot-learning · GPT-3.5 กลายเป็นฐานของ ChatGPT ที่เปิดตัว 30 พฤศจิกายน 2022 · GPT-4 (มีนาคม 2023) ถูกนำไปฝังในแอปพลิเคชันจำนวนมาก · GPT-4o (พฤษภาคม 2024) เป็นรุ่น multimodal รับได้ทั้งข้อความ ภาพ และเสียง · ส่วนปัจจุบัน เอกสารโมเดลของ OpenAI แสดงตระกูล GPT-5.6 เป็นรุ่นแนวหน้า แบ่งรุ่นย่อยหลายระดับให้เลือกตามความสามารถและต้นทุน รองรับ context-window ยาวระดับล้าน token และมีรุ่นเฉพาะทางสำหรับสร้างภาพและงานเสียงแบบ realtime แยกต่างหาก

เหตุที่คนทำงานยุค AI ต้องรู้จักคำนี้ให้ชัด: "GPT" กลายเป็นคำที่หลายคนใช้เรียก AI แชตแบบเหมารวมไปแล้ว ทั้งที่จริงมันคือชื่อตระกูลโมเดลของ OpenAI ค่ายเดียว โมเดลคู่แข่งอย่าง Claude ของ Anthropic, gemini ของ Google หรือ llama ของ Meta ไม่ใช่ GPT ความก้ำกึ่งนี้ถึงขั้นที่สำนักงานสิทธิบัตรและเครื่องหมายการค้าสหรัฐ (USPTO) ตัดสินในปี 2023 ว่า GPT เป็นคำเชิงพรรณนาที่ใช้กันทั่วไป จึงปฏิเสธคำขอจดเครื่องหมายการค้าของ OpenAI ในสหรัฐ การแยกให้ออกว่าอะไรคือชื่อตระกูลโมเดล อะไรคือชื่อผลิตภัณฑ์ อะไรคือคำเรียกรวม ช่วยให้เลือกเครื่องมือ เทียบราคา เขียนนโยบายการใช้ AI ในองค์กร และคุยกับ vendor ได้แม่นยำขึ้นมาก

ตัวอย่างจากบทสนทนาจริง

ถาม: ทีมการตลาดรายงานว่า "ใช้ GPT ทำแคมเปญอยู่" แต่ผมเดินไปดูเขาเปิด Gemini กันทั้งทีม ตกลง Gemini นี่คือ GPT รุ่นหนึ่งหรือเปล่าครับ

ตอบ: ไม่ใช่ครับ GPT เป็นชื่อตระกูลโมเดลของ OpenAI โดยเฉพาะ ส่วน Gemini เป็นโมเดลของ Google คนละค่ายกันเลย ที่พูดกันติดปากเพราะคำว่า GPT ถูกใช้จนกลายเป็นคำเรียก AI แชตแบบเหมารวม เวลาทำเอกสารจัดซื้อหรือนโยบายการใช้ AI ควรระบุชื่อโมเดลและผู้ให้บริการให้ชัด จะได้เทียบราคาและความสามารถถูกตัว

ระวังสับสนกับ

• chatgpt : ChatGPT คือ "ผลิตภัณฑ์แชต" ที่มีโมเดลตระกูล GPT เป็นเครื่องยนต์อยู่ข้างใน ส่วน GPT คือชื่อตระกูลโมเดล ไม่ใช่ตัวแอปที่เราเปิดคุย
• transformer : transformer คือสถาปัตยกรรมพื้นฐาน (ตัว T ใน GPT) ที่โมเดลแทบทุกค่ายนำไปใช้ ไม่ใช่ของ OpenAI เจ้าเดียว การเป็น transformer จึงไม่ได้แปลว่าเป็น GPT